باید بپذیریم که عمده آسیب‌ها و بدعت‌هایی که در یکی دو دهه گذشته در فرهنگ عزاداری حضرت اباعبدالله‌الحسین(ع) پدید آمده، ریشه در کم‌توجهی به بزرگان نوحه‌سرایی و مدیحه‌سرایی دارد.

متاسفانه جریانی که به زعم خود به دنبال ساختارشکنی و نوگرایی در مداحی بود، در حال و هوای فضای اجتماعی و فرهنگی اوایل دهه هشتاد، پشتوانه‌های اصیل مداحی را کنار گذاشت. امری که موجب پدید آمدن بدعت‌های کلامی و رفتاری در هیئت‌های عزاداری شد و هیئتی‌های قدیمی را دل‌شکسته و افسرده کرد. غافل از این که عزاداری حضرت اباعبدالله، امری برخاسته از متن اسلام است که با فرهنگ ایرانی، به خوبی ممزوج شده‌است. این فرهنگ مقدس را نمی‌توان با هر شعر و ضرباهنگی اراده داد. از حیث هنری نیز باید گفت نوگرایی و ساختارشکنی، تا جایی مقبول و مشروع است که از ریشه‌های اصلی خود فاصله نگیرد. در غیر این صورت، اوضاع همانی است امروز در برخی محافل مذهبی و هیئتی می‌بینیم. همان که استاد شهید مرتضی مطهری در آثار خود بیم داده و گفته است: «تحریف‌هایی که به دست ما مردم در این حادثه صورت گرفته است، همه در جهت پایین‌آوردن و مسخ‌کردن قضیه بوده است، در جهت بی‌خاصیت‌کردن و بی‌اثر‌کردن قضیه بوده است و در این امر، هم گویندگان و علمای امت تقصیر داشته‌اند و هم مردم.»*

تبریز و آذربایجان، خطه‌ای است که در طول تاریخ تمام داشته‌هایش را بی‌دریغ در خدمت اسلام و ایران قرار داده است. غنای فرهنگی و ادبی شاعران این دیار، در کنار پایگاه‌های فکری عالمانش، پرورش یافته‌ است. علی‌رغم این پیشینه درخشان و فاخر، چه تلخ که آن جریان نوگرا –که در ابتدای یادداشت به آن اشاره کردم- در این دیار نیز عرض‌اندام کرد. کار به جایی رسید که اغلب هیئت‌های مذهبی تبریز و سایر شهرهای آذربایجان که از قدیم با آثار نیر، عمان سامانی، سعدی‌زمان، ذهنی، ذهنی زاده، شانی و صافی، مانوس بودند، به تدریج با اشعار سست و نواهای نازل، رونق اصیل خود را از دست دادند.

با این حال، خوشبختانه خروجی ناکارآمد این روند، دیری نپایید که خود را نشان داد. جوانانی که همواره شور و شعور را از سیره اهل‌بیت علیهم‌السلام وام گرفته بودند، به خوبی پی بردند که بدون پشتوانه‌های فرهنگی، نمی توان در این وادی خطیر گام نهاد. تجلیل از پیرغلامان‌ حسینی (با تمام نقدهایی که می‌توان بر روند اجرای عنوان کرد) سنت حسنه‌ای است که به همین منظور در کشور نهادینه شد. به این ترتیب می‌توان گفت در سال‌های اخیر شاهد «دوره رجعت به فرهنگ اصیل عزاداری ایرانی» بوده‌ایم. بخشی از این سیر فرهنگی، به درستی، معطوف تجلیل از چهره‌های شاخص ادبیات آئینی شده و جوانان و نوجوانان مشتاق را با گوهر اصلی شعر آئینی آشنا ساخته است.

دیدار سال گذشته شهردار تبریز با فرزند بزرگوار«مرحوم کریم‌آقا صافی تبریزی» ابتکار لازم برای نقش‌آفرینی شهرداری تبریز در این حوزه فراهم ساخت. خرسندیم که این ایده در ادامه همکاری‌های شهرداری تبریز و حوزه هنری استان، زمینه رویداد مهم و ارزشمند کنگره بزرگداشت «مولانا صافی تبریزی» را مهیا کرده است. با برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته در ابعاد اجرایی و محتوایی کنگره، هر دو حوزه پژوهشی و ادبی آثار مرحوم صافی مورد توجه قرار گرفته تا مخاطب، جنبه‌های فنی و زیباشاسانه این شاعر ارجمند را بهتر دریابد. بعلاوه باید توجه داشت که آثار مرحوم صافی، محدود به شعر مذهبی نیست و وی در سایر انواع ادبی نیز ذوقی سرشار و روان داشته است. این ویژگی که در کمتر شاعر آئینی یافت می‌شود، از محورهای اصلی کنگره بوده و در جذب عموم سلایق ادبی، موثر واقع خواهد بود. امید آن‌که این کنگره فتح بابی برای تبیین چهره درخشان سایر مفاخر ادبی نسل‌‌های گذشته- که پیش‌تر از ایشان یاد شد- باشد.

*«مجموعه آثار»- ج۱۷- ص ۷۰٫

————————————————–

میراعتماد عمادی
مدیرکل روابط عمومی و امور بین الملل شهرداری تبریز