کتاب و کتابخانه در آذربایجان شرقی تنها یک زیرساخت فرهنگی نیست، بلکه بخشی از هویت تاریخی و اجتماعی این خطه به شمار می‌رود. استانی که در طول تاریخ خاستگاه اندیشمندان و متفکران بزرگی بوده و نام آن با جریان‌های علمی و فرهنگی ایران گره خورده است. در چنین بستری، کتابخانه‌های عمومی همواره نقشی فراتر از محل امانت کتاب داشته و به پایگاه‌های فرهنگی و اجتماعی در شهرها و روستاها تبدیل شده‌اند.

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی بامداد تبریز به نقل از ایرنا، در سال‌های اخیر، روند توسعه کتابخانه‌های عمومی در شهرستان‌های آذربایجان شرقی شتاب تازه‌ای گرفته است. ساخت کتابخانه‌های جدید، بهسازی مراکز قدیمی، افزایش سرانه کتاب و راه‌اندازی کتابخانه‌های سیار از جمله اقداماتی است که با هدف گسترش دسترسی مردم به منابع مطالعاتی و تقویت فرهنگ کتابخوانی در حال اجراست.

این روند البته در کنار دستاوردها، با برخی چالش‌ها نیز همراه است؛ از فرسودگی تجهیزات برخی کتابخانه‌ها گرفته تا مشکلات حقوقی یا کمبود زیرساخت در مناطق روستایی. با این حال همکاری اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی استان، فرمانداری‌ها، شهرداری‌ها و خیران فرهنگی، مسیر توسعه کتابخانه‌ها در شهرستان‌های استان را هموارتر کرده است.

گزارش پیش‌رو نگاهی دارد به تازه‌ترین اقدامات و برنامه‌های توسعه کتابخانه‌های عمومی در شهرستان‌های مختلف آذربایجان شرقی؛ از اسکو و مرند گرفته تا سراب، شبستر و هشترود.

اسکو؛ تکیه بر ظرفیت خیران برای ساخت و بهسازی کتابخانه‌ها

در شهرستان اسکو، تمرکز اصلی بر تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام و بهسازی کتابخانه‌های موجود است؛ اسد بابایی، مدیرکل کتابخانه‌های عمومی آذربایجان شرقی با اشاره به وضعیت کتابخانه‌های این شهرستان می گوید: کتابخانه روستای دیزج امیرمدار در آستانه افتتاح قرار دارد و عملیات عمرانی آن تقریباً به پایان رسیده است.

وی در عین حال از نیاز کتابخانه مطهری شهر اسکو به بازسازی اساسی خبر می دهد و اضافه می کند: مشکل پذیره موقوفات این کتابخانه مانع آغاز عملیات عمرانی شده است.

محمدباقر آقایی، فرماندار اسکو نیز با تأکید بر نقش خیران در توسعه فرهنگی شهرستان تاکید می کند: خیران کتابخانه‌ساز می‌توانند نقش مؤثری در توسعه فضاهای کتابخانه‌ای، تجهیز کتابخانه‌ها و ترویج فرهنگ مطالعه در سطح شهرستان ایفا کنند و فرمانداری برای حل مشکلات حقوقی کتابخانه مطهری پیگیری‌های لازم را انجام خواهد داد.

مرند؛ توسعه کتابخانه‌های روستایی با مشارکت خیران

در شهرستان مرند، مشارکت خیران فرهنگی به گسترش زیرساخت‌های کتابخانه‌ای در مناطق روستایی کمک کرده است. در همین راستا آذر ماه پارسال پیشخوان خدمات کتابخانه‌ای خیّرساز حاج حسین یعقوبی در روستای ارلان از توابع بخش کشکسرای افتتاح شد.

زاهد محمودی، فرماندار مرند در مراسم افتتاح این طرح گفت: این کتابخانه در زمینی به مساحت ۸۰۰ متر مربع و با اعتباری بیش از پنج میلیارد تومان احداث شده است و دارای سالن مطالعه، بخش کودک و مخزن کتاب با بیش از دو هزار جلد کتاب است.

اسد بابایی، مدیرکل کتابخانه های عمومی آذربایجان شرقی نیز در این مراسم از افزایش تعداد کتابخانه‌های فعال استان به ۱۱۹ باب خبر داد و گفت: پیش‌بینی می‌شود این تعداد تا پایان سال به ۱۲۳ باب برسد؛ روندی که بخش مهمی از آن با حمایت خیران محقق شده است.

سراب؛ کتابخانه سیار برای دسترسی بیشتر شهرها و روستاها

در شهرستان سراب، افزایش دسترسی مردم به خدمات کتابخانه‌ای در دستور کار قرار گرفته است. علی جهانی، فرماندار سراب در جلسه پیگیری مشکلات کتابخانه‌های عمومی در این باره این گونه توضیح می دهد: با همکاری شهرداری‌ها و دهیاری‌ها در تلاش هستیم یک دستگاه مینی‌بوس با عنوان کتابخانه سیار خریداری کنیم تا خدمات کتابخانه‌ای در مناطق شهری و روستایی در دسترس مردم قرار گیرد.

وی همچنین بر ضرورت تسریع در روند بهسازی ساختمان کتابخانه‌های قدیمی تأکید کرد.

بابایی، مدیرکل کتابخانه‌های عمومیآذربایجان شرقی نیز از اجرای طرح بهسازی کتابخانه عمومی شهر شربیان با اعتباری بالغ بر ۲۵ میلیارد ریال خبر داد و اعلام کرد مرمت کتابخانه شهدای روستای فرکوش نیز به پایان رسیده است.

شبستر؛ شهرستانی پیشرو در سرانه کتاب و مطالعه

شهرستان شبستر یکی از مناطق پیشرو آذربایجان شرقی در حوزه کتاب و کتابخوانی محسوب می‌شود، به گونه ای که احمدزاده، فرماندار شبستر با اشاره به وجود ۱۵ کتابخانه و یک کتابخانه سیار در این شهرستان می گوید: شبستر با ۳۲۸ هزار نسخه کتاب از نظر سرانه کتاب در وضعیت بسیار مطلوبی قرار دارد.

وی افزود: در حالی که میانگین کشوری سرانه کتاب نیم جلد برای هر نفر است، در شهرستان شبستر این رقم به حدود دو و نیم جلد برای هر نفر می‌رسد و با کمک خیران، کتابخانه‌های جدیدی نیز در آینده احداث خواهد شد.

هشترود؛ ضرورت نوسازی کتابخانه‌های قدیمی

در هشترود اما برخی مشکلات زیرساختی در حوزه کتاب و کتابخانه همچنان وجود دارد؛ میز و صندلی‌های چوبی کتابخانه‌های هشترود و نظرکهریزی بیش از ۳۰ سال قدمت دارد و عملاً قابل استفاده نیست.

کتابخانه عمومی نظرکهریزی در مسیر سیلاب احداث شده و با وقوع یک سیل کوچک نیز امکان تخریب آن وجود دارد؛ بنابراین انتقال آن به مکان مناسب‌تری ضروری است.

فعالان فرهنگی شهرستان، راه‌اندازی کتابخانه سیار در دهستان‌های بزرگ هشترود را برای افزایش دسترسی روستاییان به کتاب ضروری می دانند.

کتابخانه‌ها؛ محور توسعه فرهنگی در شهرستان‌های استان

مجموعه این اقدامات نشان می‌دهد که توسعه کتابخانه‌های عمومی در شهرستان‌های آذربایجان شرقی با جدیت در حال پیگیری است. ساخت مراکز جدید، بهسازی کتابخانه‌های قدیمی، گسترش خدمات در مناطق روستایی و مشارکت خیران فرهنگی از مهم‌ترین محورهای این حرکت فرهنگی به شمار می‌رود.

این روند در کنار کسب رتبه نخست کشور در امانت کتاب و جذب اعضا، نشان می‌دهد که کتابخانه‌ها همچنان یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های فرهنگی برای تقویت مطالعه و ارتقای آگاهی اجتماعی در استان محسوب می‌شوند.