آذربایجان‌شرقی که در حافظه تاریخی تجارت ایران، همواره قطب بی‌رقیب صادرات و دروازه اتصال به بازارهای جهانی بوده است، اکنون پس از دو دهه فراز و نشیب دیپلماتیک در منطقه، با بهره‌گیری از فرصت‌های جدید بین‌المللی در مسیر بازگشت به عصر طلایی تجارت و صادرات غیرنفتی قرار دارد.

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی بامداد تبریز به نقل از ایرنا، نگاهی به کارنامه اقتصادی کشور در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ خونسردی و رونق بی‌نظیر گمرکات آذربایجان‌شرقی را روایت می‌کند؛ دورانی که این استان به واسطه ظرفیت‌های ریلی و زمینی منحصربه‌فرد، رتبه نخست صادرات کشور را در اختیار داشت. با این حال، تحولات ژئوپلیتیک منطقه از جمله فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و مناقشات میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان در ۲۰ سال گذشته، تا حدودی از شتاب این تبادلات مرزی کاست.

اکنون با تغییر معادلات بین‌المللی و بازتعریف کریدورهای تجاری، فرصتی استثنایی برای نوسازی و فعال‌سازی مجدد زیرساخت‌های گمرکی استان فراهم شده است. کارشناسان و فعالان اقتصادی بر این باورند که با احیای این ظرفیت‌های خفته، نه‌تنها جایگاه تاریخی استان بازیابی می‌شود، بلکه می‌توان کل اقتصاد کشور را از تنگناهای فعلی و محدودیت‌های صادراتی عبور داد.

در همین راستا، نهادهای مدنی و اقتصادی پیشران از جمله «اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تبریز» و «خانه توسعه آذربایجان»، بسته‌ای از پیشنهادات راهبردی را تدوین کرده‌اند. این طرح‌ها که به رئیس‌جمهور ارائه شده، بر فعال‌سازی مجدد کانون صادرات و واردات از مسیر شمال‌غرب تاکید دارد تا آذربایجان‌شرقی بار دیگر به‌عنوان پیشانی تجارت خارجی ایران، نقش کلیدی خود را در ارزآوری و توسعه پایدار ایفا کند.

نوسازی ناوگان حمل‌ونقل، تسهیل تشریفات گمرکی و بهره‌گیری از دیپلماسی اقتصادی فعال در منطقه قفقاز و اوراسیا، از جمله محورهای اصلی این حرکت نوین است که می‌تواند تبریز را دوباره به نقطه اوج صادراتی و مرکز ثقل مراودات تجاری با همسایگان شمالی و اروپایی تبدیل کند.

ضرورت فعال شدن ظرفیت های ژئوپلیتیکی آذربایجان شرقی

یونس ژائله رئیس اتاق بازرگانی، صنعت، معدن و تجارت تبریز روز سه شنبه در گفت و گو با ایرنا در خصوص پیشنهاد ارایه شده که آمادگی استانی آن نیز ایجاد شده است، اظهار کرد: منطقه آذربایجان و تبریز به خاطر موقعیت جغرافیایی خود و قرار گرفتن در مسیر کریدورهای شرق و غرب و شمال جنوب از دیرباز نقش راهبردی در مراودات تجاری و اقتصادی ایران و شرق و غرب داشته است، حتی گفته می‌شود واردات و صادرات شاهنشاهی پارس از تبریز می‌گذشته است.

وی گفت: حال که با حمله ظالمانه رژیم آمریکایی صهیونی و تحولات منطقه‌ای و محدودیت‌های متعاقب این جنگ تحمیلی در جنوب کشور، توجه بیش از پیش به این منطقه استراتژیک و فعال کردن ظرفیت های ژئوپلتیک آن و توسعه مراودات مرزی منطقه ای و تقویت زیرساخت های حمل و نقل به دلایل مختلف ضروری می‌ کند.

ژائله با بیان دلایل و منطق تقویت زیرساخت های منطقه و صادرات، ادامه داد: ضرورت توجه به مسائل پدافند غیرعامل ایجاب می‌کند که کشور از نظر مراودات خارجی به یک مرز جغرافیایی خاص (مسئله جنوب کشور) وابسته نبوده و جایگزین های بدیل قابل اتکائی (از جمله مرزهای شمال غرب کشور با کشورهای اوراسیا و قفقاز و ترکیه) برای هر شرایطی را داشته باشد.

وی اضافه کرد: با توجه به بازار بسیار وسیع حوزه اوراسیا و وجود توافقنامه ترجیحی با این اتحادیه (که نیاز به تلاش مسئولین و فعالین اقتصادی برای استفاده از این فرصت دارد) و با توجه به رفع تنش بین کشورهای همسایه (جمهوری آذربایجان و ارمنستان) و ایجاد صلح بین آنها و چشم انداز توسعه اقتصادی آن منطقه و لزوم حضور ایران در این بازار و عقب نماندن از رقبای فرامنطقه‌ای، لازم است زیرساخت های روابط اقتصادی و تجاری (به صورت نرم افزاری و سخت افزاری) بصورت کارآمدی مهیا شده و زمینه ارتباطات گسترده با این حوزه را فراهم آورد.

اهمیت راهبردی آذربایجان شرقی برای کشورهای حوزه قفقاز

رئیس هیات مدیره خانه توسعه و استاندار اسبق آذربایجان شرقی نیز در این خصوص به ایرنا گفت: در سال های اخیر مشکلاتی در روابط دو جانبه کشورمان با جمهوری آذربایجان به وجود آمده و روابط ۲ کشور را تحت تاثیر قرار داد، از آنجا که جمهوری آذربایجان در حوزه تمدنی ایران قرار داشته و دارای دین و فرهنگ مشترک (و نیز زبان مشترک با بخش قابل توجهی از مردم ایران) هستند، شرایط فعلی (که خوشبختانه جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی و رمضان دست بالا را دارد) برای گسترش مناسبات ۲جانبه با همسایگان بویژه جمهوری آذربایجان فرصت مناسبی است و لازم است این فرصت مغتنم شمرده شده و امکان حضور فعالین اقتصادی ایران در آن کشور به ویژه در بازسازی مناطق آزاد شده در جنگ قره باغ فراهم شود.

محمدعلی سبحان الهی با اشاره به اینکه استان آذربایجان شرقی در مسیر کریدور شمال جنوب قرار گرفته است، گفت: این کریدور علاوه بر این که برای کشور ما منافع قابل توجهی دارد برای کشورهای روسیه و حوزه قفقاز نیز اهمیت راهبردی داشته و آنها هم به دنبال فعال کردن این کریدور هستند، لذا آماده کردن زیر ساخت‌های لازم در این خصوص هم منافع اقتصادی و هم منافع استراتژیک بین المللی برای کشورمان خواهد داشت.

وی از رئیس جمهور درخواست کرد با عنایت به اینکه پیگیری و انجام موارد فوق الذکر به دستگاه‌های اجرائی مختلف از جمله به وزارت خانه‌های کشور، امور خارجه ، صمت، راه و شهرسازی و استانداری آذربایجان شرقی مرتبط است، لذا استدعا داریم، به وزرای محترم کشور، امور خارجه، صمت و راه و شهرسازی دستور فرمائید انجام این مهم را در اولویت کار وزارت متبوع خود قرار دهند.
وی ادامه داد: از آنجا که انجام سریع و کارآمد این موارد نیاز به هماهنگی بین دستگاه‌های مختلف پیش گفته دارد و با توجه به سیاست ارزشمند حضرتعالی در تمرکز زدایی از مرکز، خواهشمند است دستور فرمایید وزرای مذکور حتی الامکان اختیارات خود در این خصوص را به استانداری آذربایجان شرقی تفویض کنند.
سبحان الهی افزود: در صورت صلاحدید، استاندار آذربایجان شرقی بعنوان مسئول ” توسعه زیرساخت کریدور شمال- جنوب ، توسعه و فعال کردن امکانات مرزی شمال غرب” (از جمله مرز جلفا- نخجوان، مرز نوردوز- ارمنستان و مرز خداآفرین – جمهوری آذربایجان که متاسفانه وضعیت پایانه‌های مرزی آنها در سطح استانداردهای بین المللی و شان جمهوری اسلامی ایران نیست،) تعیین فرمائید.

قابلیت، ظرفیت‌های گمرکی و موقعیت جغرافیایی آذربایجان شرقی امکانی برای تأمین نیازهای اساسی کشور

استاندار آذربایجان‌شرقی هم با اشاره به محدودیت‌ها و تحولات اخیر در بنادر جنوبی کشور تأکید کرد که استان باید از ظرفیت‌های گمرکی و موقعیت جغرافیایی خود برای تأمین نیازهای اساسی کشور بهره بگیرد.

بهرام سرمست اظهارکرد: توسعه زیرساخت‌های ترانزیتی و فعال‌سازی مسیرهای شمالی می‌تواند به تأمین مواد اولیه واحدهای تولیدی و تسهیل واردات کالاهای اساسی کمک کند.

وی همچنین بر استفاده از ظرفیت‌های مناطق آزاد استان از جمله منطقه آزاد ارس برای تسریع در ترخیص کالاها تأکید کرد.